Trồng và thu hoạch cây trinh nữ Hoàng cung. Một công đoạn điều chế tinh chất từ cây trinh nữ Hoàng cung. Trong phòng thí nghiệm điều chế tinh chất từ cây trinh nữ Hoàng cung. Sản phẩm trà nhúng và viên nang Crila. Những năm gần đây hàng chục ngàn bệnh nhân bị phì đại tuyến tiền liệt, u xơ tử cung, u nang buồng trứng đã có vị cứu tinh – viên nang Crila được điều chế từ tinh chất của lá cây trinh nữ Hoàng cung. Crila có hiệu quả điều trị cao, đoạt danh hiệu “Sản phẩm chất lượng vì cộng đồng” và Huy chương vàng tại Hội chợ Y Dược học Phương Đông và Quốc tế. Tác giả của nó là Dược sĩ, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trâm, nhà khoa học nữ vinh dự nhận giải thưởng Kovalepxkaia năm 2007. Trinh nữ Hoàng cung (TNHC) vốn là cây hoang dại, thường gặp tại các tỉnh Biên Hòa, Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế của Việt Nam (tên khoa học là Crinum Latifolium L). Nó cũng có mặt ở Ấn Độ, Thái Lan, Campuchia, Trung Quốc. Trên thế giới đã có những nghiên cứu về dược tính của loại cây này. Tại Ấn Độ, từ năm 1984 đến 1989, nhà khoa học Ghosal đã nghiên cứu và tách được từ TNHC chất alcaloid có thể chống ung thư. Các nhà khoa học Nhật Bản cũng đã tìm ra được hoạt chất đó từ cây TNHC. Ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về tác dụng chữa bệnh của lá cây TNHC, tuy nhiên kết quả còn khiêm tốn. Người thực sự có những bước đi cơ bản, từ việc xác định dược tính, nhận dạng loại cây qua xét nghiệm AND, công nghệ chiết xuất tinh chất cho tới phương thức canh tác, thu hoạch cây nguyên liệu và cuối cùng là chế phẩm viên nang Crila chính là Dược sĩ, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trâm. Bà tâm sự: “Từ khi còn là sinh viên Đại học Dược Hà Nội, tôi đã rất quan tâm tới các loài thuốc dân gian. Tôi đã có công trình nghiên cứu về cây húng chanh làm thuốc ho cho trẻ em, và luôn trăn trở về lời nói của cha (GS-TSKH Nguyễn Văn Trương, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu sinh thái, Tổng biên tập cuốn Bách khoa Toàn thư Việt Nam): tại sao nước mình có nhiều cây thuốc, có nhiều dược sĩ nhưng chưa tận dụng. Câu nói đó với tôi như là một sự ủy thác”. Năm 1985, bà sang Bulgari làm nghiên cứu sinh. Sau khi bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ vào năm 1991, bà ở  lại làm trợ giảng tại Đại học Kỹ thuật Sophia và là cộng tác viên của Viện Hàn lâm Khoa học Bulgari. Trong một dịp về nước năm 1990 bà đã tới Huế và biết cây TNHC. Từ đó “nàng trinh nữ” đã theo bà trong suốt cuộc hành trình trong nước cũng như ở nước ngoài với các đề tài nghiên cứu như chiết xuất alcaloid từ cây TNHC, bào chế viên nang cứng từ cao khô alcaloid toàn phần, tác dụng sinh dược học trong điều trị u xơ tuyến tiền liệt, u xơ tử cung và đánh giá tác dụng điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt bằng viên nang TNHC… Bà đã công bố kết quả nghiên cứu những đề tài này trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế. Đã có những công ty nước ngoài đặt vấn đề mua bản quyền sáng chế, nhưng bà quyết định chuyển kết quả nghiên cứu về Việt Nam để phục vụ cộng đồng. Sản phẩm đầu tiên là trà túi lọc điều chế từ lá cây TNHC, hỗ trợ cho việc điều trị ung bướu. Cho tới ngày 21/7/2005 Cục Quản lý Dược Việt Nam đã ra Quyết định công bố tên thuốc viên nang Crila và cho phép lưu hành trên toàn quốc sau khi đã thử nghiệm lâm sàng trên các bệnh viện lớn tại cả 3 khu vực Bắc, Trung, Nam. Hành trình 14 năm đã khẳng định vị trí của TNHC trong kho tàng cây thuốc Việt Nam và giải thưởng Kovalepxkaia cho nhà khoa học TS. Nguyễn Thị Ngọc Trâm. Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trâm, tháng 1/2008. Theo thống kê tại Việt Nam có tới 59,18% đàn ông sau 50 tuổi mắc mệnh u xơ tuyến tiền liệt và tỷ lệ bệnh này tăng dần theo độ tuổi. Bệnh viện Phụ sản Trung ương hàng năm phải phẫu thuật cho khoảng 1.000 phụ nữ bị u xơ tử cung, khám và điều trị ngoại trú cho vài ngàn người. Điều trị nội khoa bằng thuốc ngoại nhập như Tadenan (8.000 đ/viên) mà chỉ làm mềm bướu, Finasterid giúp nhỏ bướu… Trong khi viên Crila giá thành rẻ (1.200 đ/viên), tăng khả năng miễn dịch, ngăn chặn sự phát triển của tế bào bệnh, không gây tác dụng phụ, có thể tiêu hẳn bướu và thời gian điều trị nhanh hơn (khoảng 60 ngày). Với những dược tính quý giá đó, cây TNHC còn hứa hẹn nhiều chế phẩm chữa bệnh khác nữa, kể cả căn bệnh thế kỷ AIDS. Những lá thư cảm ơn của những bệnh nhân đã điều trị có kết quả tốt gửi về Văn phòng của TS Ngọc Trâm – Giám đốc Trung tâm CRILA ngày một nhiều. Đây là niềm hạnh phúc, phần thưởng lớn nhất dành cho nhà khoa học nữ tài năng và đầy tâm huyết.  Bài: Thịnh Phát - Ảnh: Quang Minh