Toàn cảnh thị xã Sơn La Các kỹ sư trẻ tham gia công trình thủy điện Sơn La. Khoan bóc tách lớp đá cuối cùng cho móng đập thủy điện Sơn La. Cổng dẫn dòng đang được gấp rút hoàn thiện. Dây chuyền sản xuất gạch của Nhà máy Gạch tunel Chiềng Sinh. Đóng gói xi măng ở Nhà máy Xi măng Chiềng Sinh. Sơn là núi, La là suối. Sơn La bắt nguồn từ con suối trên núi. Trải qua  110 năm thành lập, con suối ấy vẫn đang tuôn trào bao bọc 12 dân tộc anh em, tạo thành sức mạnh, tỏa sáng như viên ngọc giữa đất trời Tây Bắc. Đến với công trình thế kỷ Công trình Thủy điện Sơn La nằm trên sông Đà, tại xã Ít Ong, huyện Mường La, cách Thủy điện Hòa Bình 250km về phía thượng lưu. Với công suất 2400 MW (với mực nước dâng 215m) cho sản lượng điện 10,2 tỷ KWh điện trung bình năm, Thủy điện Sơn La là công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á. Mới qua hơn 6 tháng thi công, những cán bộ, công nhân của Tổng công ty Sông Đà, LICOGI đã hoàn thành 120km đường ô tô, ba cầu qua sông Đà ở khu vực công trường, khu Cảng tổng hợp Mường La với khối lượng bê tông xây dựng lên tới trên 80.000 m3 đã đi vào hoạt động phục vụ vận chuyển vật liệu và thiết bị bằng đường thủy. Đứng trên địa phận xã Ít Ong, chúng tôi có thể nhìn bao quát toàn bộ công trình này. Tại đây, hơn 5000 công nhân cùng với những thiết bị  khổng lồ đang khẩn trương làm việc suốt ngày đêm. Ông Vũ Đức Thìn, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Điện lực Việt Nam, Trưởng Ban quản lý Dự án Thủy điện Sơn La cho biết, kỹ sư, công nhân trên công trường hầu hết đã từng tham gia xây dựng các công trình thủy điện Hòa Bình, Ialy, Sông Hinh… nên rất thành thạo về chuyên môn, có khả năng giải quyết mọi vướng mắc khó khăn. Với phương thức làm việc luân phiên, ngày ba ca như hiện nay, tiến trình chặn dòng Sông Đà sẽ sớm hơn kế hoạch ban đầu đề ra, cuối tháng 11 này có thể tiến hành ngăn sông đón lũ. Đây là công trình thủy điện đầu tiên của quốc gia được khởi công và lấp dòng cùng một lúc, những công trình thủy điện trước đây khởi công sau một đến hai năm mới chặn dòng. Các công trình phụ trợ như trung tâm cơ khí cơ giới hóa, cơ sở cốt thép, trạm nghiền trộn bê tông, khu lắp ráp liên hợp… tất cả được trải đều bao quanh công trường nhằm phục vụ một cách hiệu quả nhất việc thi công công trình chính đúng tiến độ.        Tất cả cho dòng điện ngày mai Từ khi Dự án Thủy điện Sơn La đi vào hoạt động cũng là lúc 18.600 hộ dân khu lòng hồ phải di dời đến một địa điểm mới. Một ngân khoản 10.300 tỷ đồng, chiếm gần 1/3 trong tổng số 37.000 tỷ đồng đầu tư Thủy điện Sơn La dành cho việc di dân. Hầu hết những hộ dân nơi đây đều nghèo khó, thu nhập bình quân 2,5 triệu VND/người/năm. Theo chính sách tái định cư, thu nhập bình quân mỗi người dân tăng lên 20 triệu/năm. Đây là chính sách tái đinh cư tốt nhất cả nước, không kém với chi phí tái định cư của các nước trong khu vực đối với một công trình tượng tự. Công trình khởi công cũng là lúc  224 km2 diện tích  mặt hồ ngập đi, toàn bộ đất trồng trọt của bà con cùng nhiều di tích văn hoá bị chìm dưới lòng hồ. Ngược lại, Sơn La có điều kiện quy hoạch lại, tạo đời sống mới cho người dân. Vào mùa khô, Sơn La sẽ không còn ảnh hưởng của gió Tây Nam, khí hậu trở nên dịu mát, giúp cho các tỉnh lân cận như Điện Biên, Lai Châu hình thành một tiểu vùng khí hậu, tạo điều kiện cho lớp thảm thực vật phát triển. Bên cạnh Công trình dẫn dòng chuẩn bị ngăn sông Đà, khởi công xây dựng nhà máy thủy điện Sơn La. đó, hệ thống giao thông đường thủy sẽ được nối dài. Trong 5 tháng mùa khô, tàu 200 tấn từ Hải Phòng, qua Hòa Bình, tới Sơn La, cập bến Lai Châu một cách dễ dàng. Điều quan trọng hơn, hồ nước còn góp phần chống lũ vào mùa mưa, trữ nước cho mùa hạn cho Thủ đô Hà Nội và toàn bộ vùng đổng bằng Bắc Bộ. Phát triển công nghiệp địa phương Hòa vào dòng chảy, những cơ sở công nghiệp của tỉnh Sơn La cũng đang được vận hành hết tốc độ. Nằm dưới chân dãy núi Chiềng Sinh (thị xã Sơn La), Nhà máy gạch có công suất 20 triệu viên/năm, cùng đội ngũ công nhân trên 200 người làm việc 3 ca/ngày. “Mặc dù công suất đã tăng lên 30 triệu viên/năm nhưng vẫn không đủ cung cấp cho thị trường. Nhà máy cũng đang chuyển đổi công nghệ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng gạch, kịp thời cung cấp cho ngành xây dựng tại địa phương.” - Giám đốc Quản Văn Chiến nói với chúng tôi. Đồng hành với Nhà máy gạch; Nhà máy Xi măng Chiềng Sinh cũng đang chuyển đổi từ công nghệ sản xuất xi măng lò quay sang công nghệ lò đứng, công suất tăng 10 vạn tấn (gấp 10 lần công suất trước đây).  Thày và trò trường Cao đẳng Sư phạm Sơn La trong giờ thực hành.  Một trong những mục tiêu hàng đầu của Sơn La là phát triển nguồn lực tri thức cho 12 dân tộc anh em. Trường Cao đẳng Sư phạm Sơn La nay đã mở ra 12 chuyên ngành đào tạo, không chỉ những ngành học cơ bản mà còn có thêm những ngành như kinh tế nông nghiệp, kinh tế gia đình… Những lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lí cho cán bộ các cấp được mở luân phiên theo từng khóa. Những nhân tố này đang vun đắp cho một diện mạo mới của Sơn La. Chỉ mai này thôi, năm 2008, khi Khu công nghiệp Tà Sa – Mai Sơn được xây dựng, tiểu thủ công nghiệp phát triển, làng nghề và ngành nghề truyền thống được khôi phục. Khu đô thị mới Mường La hình thành, nhiều thị trấn, thị xã được nâng cấp và một thành phố Sơn La ra đời, vóc dáng to đẹp hơn. Và Sơn La – con suối trên núi vẫn chảy, một hành trình đổi thay lặng lẽ để rồi tỏa sáng.